ไข้หวัดใหญ่คือ?

ไข้หวัดใหญ่ (Influenza / Flu) เป็นโรคติดต่อของระบบทางเดินหายใจ ที่เกิดจากการติดเชื้อไวรัส Influenza ซึ่งเป็นโรคที่ร้ายแรง และมีการติดเชื้อมากกว่า 5 ล้านคนทั่วโลก ผู้ป่่วยหลายรายต้องพักรักษาตัวในโรงพยาบาลและพบผู้เสียชีวิตทั่วโลกมากถึง 650,000 คนต่อปี1,2 โดยสถานการณ์การแพร่กระจายของโรคไข้หวัดใหญ่ในช่วงระยะหนึ่งที่เกิดในชุมชนเป็นวงกว้างเรียกว่า การระบาด (Epidermics) ซึ่งโดยทั่วไปมักเกิดขึ้นในช่วงฤดูหนาว3

 

เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ แบ่งออกเป็น 4 สายพันธุ์ คือ Influenza A, B, C และ D ซึ่งสายพันธุ์ A และ B เป็นสายพันธุ์ที่ทำให้เกิดการระบาดในท้องถิ่น ตามฤดูกาล4
เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ สามารถเกิดขึ้นได้ผ่านการติดต่อระหว่างสัตว์ หรือการกลายพันธุ์ในระหว่างกระบวนการจำลองรหัสพันธุกรรมของไวรัสตัวใหม่5

การได้รับข้อมูล หรือ คำแนะนำที่ไม่ถูกต้องเป็นเรื่องปกติที่พบได้บ่อยเมื่อมีการติดเชื้อไข้หวัดใหญ่6 และความเข้าใจผิดเกี่ยวกับความรุนแรงของโรคยังคงมีอยู่เนื่องด้วยการศึกษาหลายชิ้น พบว่า กระทั่ง บุคลากรทางการแพทย์ก็ยังขาดความตระหนักถึงอันตรายที่อาจเกิดจากไข้หวัดใหญ่ อีกทั้ง คนไข้ส่วนใหญ่ทีมีอาการของไข้หวัดใหญ่ยังคงไม่สนใจที่จะแสวงหาวิธีดูแลตนเอง9-10  โดยหากไม่ได้รับการรักษาในระยะเวลาที่เหมาะสม ไข้หวัดใหญ่อาจนำไปสู่โรคปอดบวม, หลอดลมอักเสบ, ไซนัสอักเสบ,ต้องพักรักษาตัวในโรงพยาบาล หรืออาจถึงแก่ชีวิตได้ อีกทั้งยังสามารถทำให้เกิดปัญหาทางสุขภาพในระยะยาว เช่น หอบหืด หรือ ภาวะหัวใจล้มเหลวได้11

 

69

ผลกระทบจากไข้หวัดใหญ่?

ในทุกปีไข้หวัดใหญ่ถูกจัดให้เป็นปัญหาสุขภาพที่สำคัญ และสามารถก่อโรครุนแรง หรือถึงแก่ชีวิตได้ ไข้หวัดใหญ่ยังทำให้เกิดความเสียหายทางเศรษฐกิจผ่านทางวันทำงานที่เสียไป และการบริการทางการแพทย์ทตึงเครียด2,12-13

การศึกษาถึงผลกระทบของไข้หวัดใหญ่ต่อการขาดงาน พบว่าจำนวนวันที่ต้องขาดงานโดยเฉลี่ยคือ 3.7 - 5.9 วันต่อการวินิจฉัยว่าเป็นไข้หวัดใหญ่หนึ่งครั้ง14 ความเสียหายจากการระบาดของไข้หวัดใหญ่ในประเทศกลุ่มอุตสาหกรรมสูงถึง 5.7 ล้านยูโร (ประมาณ 2 พันล้านบาท) ต่อประชากรหนึ่งล้านคน15  และเพียงแค่ในประเทศสหรัฐอเมริกาพบว่าผลกระทบต่อเศรษฐกิจจากไข้หวัดใหญ่สูงถึง 87.1 พันล้านเหรียญสหรัญ (ประมาณ 3 พันล้านบาท) ต่อปี16

 

ไข้หวัดใหญ่ติดต่ออย่างไร?

เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ติดต่อจากคนสู่คน ผ่านการกระจายของเชื้อผ่านสารคัดหลั่ง ที่ผู้ป่วยไอ หรือ จามออกมา การแพร่กระจายในบางครั้ง อาจเกิดจากการสัมผัสโดยตรงกับผู้ที่ติดเชื้อไวรัส หรือสัมผัสพื้นผิวที่มีการปนเปื้อนของเชื้อ1

ผู้ป่วยโรคไข้หวัดใหญ่สามารถแพร่กระจายเชื้อไวรัสได้มากที่สุุดในช่วง 3-4 วันแรกที่มีอาการป่วย แต่ในบางคนสามารถแพร่เชื้อ ได้ก่อนที่จะมีอาการแสดงและคงอยู่นานถึง 7 วัน นอกจากนี้ในผู้ป่วยเด็กบางคนและคนทีมีภูมิคุ้มกันต่ำจะมีช่วงระยะเวลาของการแพร่เชื้อที่ยาวนานกว่า1

 

ใครบ้างที่มีผลกระทบจากไข้หวัดใหญ่?

ทุกคนสามารถได้รับผลกระทบจากไข้หวัดใหญ่ แต่ในคนบางกลุ่มจะมีความเสี่ยงที่สูงกว่า กลุ่มความเสี่ยงสูงนี้ประกอบด้วย17

  • หญิงตั้งครรภ์
  • เด็ก อายุน้อยกว่า 5 ขวบ
  • ผู้สูงอายุ ตั้งแต่ 65 ปี ขึ้นไป
  • ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง เช่น โรคทางเดินหายใจ เช่น หอบหืด, โรคหัวใจเรื้อรัง, โรคไต, ตับเรื้อรัง
  • ผู้ป่วยที่มีภูมิคุ้มกันต่ำที่เกิดจาก โรคหรือยา เช่น ผู้ป่วยติดเชื้อ HIV หรือผู้ป่วยที่ใช้ยา steroids
  • บุคลากรทางการแพทย์ที่มีโอกาสพบปะกับผู้ป่วย18
22

 

อะไรคือสัญญาณและอาการแสดงของไข้หวัดใหญ่?

ไข้หวัดใหญ่ติดเชื้อที่จมูก คอ และบางครั้งลงไปถึงปอด ซึ่งมีอาการแสดงหลักคือ:1

 

  • ผู้ป่วยบางคนอาจมีอาการคลื่นไส้อาเจียน และท้องเสีย แต่มักพบในผู้ป่วยเด็กมากกว่า1
  • อาการของไข้หวัดใหญ่มักเกิดขึ้นเร็ว และเกิดขึ้นภายใน 24 ชั่วโมงหลังติดเชื้อและคงอยู่นาน 3 - 8 วัน19  การติดเชื้อ สามารถทำให้เกิดอาการเล็กน้อยไปจนถึงรุนแรง และอาจรุนแรงถึงชีวิตได้ในผู้ป่วยบางราย เช่น เกิดโรคแทรกซ้อน คือปอดบวม และเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดความพิการ หรือเสียชีวิตได้1,20
  • อาการแทรกซ้อนที่เกิดจากการติดเชื้อสามารถทำให้เกิดภาวะล้มเหลวของเนื้อเยื่อและอวัยวะ เช่น ระบบสมอง, ระบบหัวใจและกล้ามเนื้อ แต่พบว่าระบบทางเดินหายใจสามารถพบได้บ่อยที่สุด1,19

 

วินิจฉัยไข้หวัดใหญ่อย่างไร?

ไข้หวัดใหญ่สามารถแยกได้ยากจากโรคทางเดินหายใจอื่นๆโดยการพิจารณาจากสัญญาณของโรคและอาการแสดงเท่านั้น ซึ่งในปัจจุบันมีการตรวจวินิจฉัยไข้หวัดใหญ่หลากหลายแบบที่มีความแม่นยำแตกต่างกันออกไป2 ดังนั้นทุกคนที่สงสัยว่าติดเชื้อไข้หวัดใหญ่ควรจะได้รับการตรวจรักษาภายในระยะเวลาที่เหมาะสมถือเป็นเรื่องที่สำคัญ.

 

จัดการไข้หวัดใหญ่อย่างไร?

การจัดการกับไข้หวัดใหญ่ มี 2 ประเภท คือ การป้องกันด้วยการฉีดวัคซีนก่อนการติดเชื้อ และ การรักษาด้วยการใช้ยาฆ่าเชื้อไวรัสหลังจากมีการติดเชื้อไข้หวัดใหญ่แล้ว

  • วัคซีน

วัคซีนไข้หวัดใหญ่เป็นกุญแจสำคัญในการป้องกันการติดเชื้อไข้หวัดใหญ่ อย่างไรก็ตามอัตราการป้องกันโรคก็มีความแตกต่างกันออกไป ขึ้นอยู่กับความรู้ความเข้าใจอย่างไม่ถูกต้อง และการคาดเดาสายพันธุ์ไวรัสที่ไม่ตรงกับสายพันธุ์ที่ระบาด2,21 ตัวอย่าง เช่น ปี 2005 - 2018 พบว่าประสิทธิภาพของวัคซีนไข้หวัดใหญ่โดยรวมสูงแค่ 10 - 60% เท่านั้น 21
องค์กรสุขภาพต่างๆ เช่น กรมควบคุมโรค, องค์กรอนามัยโลก แนะนำให้ฉีดวัคซีนเพื่อเป็นการป้องกันการติดเชื้อไข้หวัดใหญ่ โดยเฉพาะเป็นอย่างยิ่งในผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงที่อาจเกิดโรคแทรกซ้อนขึ้นได้22-23

 

  • ยาฆ่าเชื้อไวรัส

ยาฆ่าเชื้อไวรัสสามารถลดระยะเวลาของโรค และลดความเสี่ยงในการเกิดภาวะแทรกซ้อนต่างๆที่นำไปสู่อาการที่รุนแรงขึ้นหรือถึงแก่ชีวิตได้ ทั้งนี้ยาฆ่าเชื้อไวรัสจะมีประสิทธิภาพสูงสุดเมื่อรับประทานภายใน 48 ชั่วโมงตั้งแต่เริ่มมีอาการ19,24  ในปัจจุบันยาฆ่าเชื้อไวรัสที่ได้รับการรับรองจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ประเทศไทย มีอยู่ 3 ชนิดคือ

1. โอเซลทามิเวียร์ (Oseltamivir)

2. ซานามิเวียร์ (Zanamivir)

3. บาลอกซาเวียร์ (Baloxavir)

โดยทั้งนี้ความเหมาะสมในการใช้ยาขึ้นกับดุลยพินิจของแพทย์ผู้รักษาเป็นหลัก

 

การดื้อต่อยาฆ่าเชื้อไวรัส

เมื่อเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่เพิ่มจำนวนและแพร่กระจายไปทั่วร่างกาย ส่วนประกอบทางพันธุ์กรรมต่างๆอาจมีการเปลี่ยนแปลงที่ทำให้ยาฆ่าเชื้อไวรัสลดประสิทธิภาพลง หรือทำให้ยาฆ่าเชื้อ ไวรัสนั้น ไม่ได้ผลการรักษา19  ซึ่งการดื้อต่อยาฆ่าเชื้อไวรัสเกิดขึ้นโดยธรรมชาติ ระหว่างที่ได้รับยาฆ่าเชื้อ หรือหลังจากนั้น ทำให้ยังมีข้อจำกัดของตัวเลือกในการรักษา20-24

 

 

References

1. Centres for Disease Control and Prevention. Key Facts About Influenza (Flu) [Internet; cited 2018 July]. Available from: https://www.cdc.gov/flu/keyfacts.htm.
2. World Health Organization. Influenza (Seasonal) [Internet; cited 2018 July]. Available from: http://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/influenza-(seasonal).
3. Centers for Disease Control and Prevention. Influenza Prevention: Information for Travelers [Internet; cited 2018 July]. Available from:https://www.cdc.gov/flu/travelers/travelersfacts.htm.
4. CDC 2017. Types of Influenza Viruses. Available at: https://www.cdc.gov/flu/about/viruses/types.htm.
5. Centres for Disease Control and Prevention. How the Flu Virus Can Change: “Drift” and “Shift” [Internet; cited 2018 July]. Available from:https://www.cdc.gov/flu/about/viruses/change.htm.
6. Havard Health Publishing, 10 Flu Myths [Internet; cited 2018 July]. Available from: https://www.health.harvard.edu/diseases-and-conditions/10-flu-myths.
7. Hollmeyer HG, et al. Vaccine 2009;27:3935-3944.1
8. Albano L, et al. BMC Infect Dis 2014;14:208.
9. Gaglia MA, et al. Clin Infect Dis 2007;45:1182-1188.
10. Biggerstaff M, et al. J Infect Dis 2014;210:535-544.
11. Mayo Clinic. Flu symptoms: Should I see my doctor? [Internet; cited 2018 July]. Available from:https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/flu/expert-answers/flu-symptoms/faq-20057983.
12. Centers for Disease Control and Prevention. Disease Burden of Influenza [Internet; cited 2018 July]. Available from:  https://www.cdc.gov/flu/about/disease/burden.htm.
13. European Centre for Disease Prevention and Control. Factsheet about seasonal influenza [Internet; cited 2018 July]. Available from:https://ecdc.europa.eu/en/seasonal-influenza/facts/factsheet.
14. Keech M, et al. Pharmacoeconomics 2008;26:911-924.
15. Council Recommendation on seasonal influenza vaccination [Internet; cited 2018 July]. Available from:http://ec.europa.eu/health/ph_threats/com/Influenza/docs/seasonflu_rec2009_en.pdf.
16. Nowalk M. American Journal of Managed Care. Managed Care Considerations and Economic Implications of Vaccination Practices [Internet; cited 2018 November]. Available from: https://www.ajmc.com/journals/supplement/2018/managed-care-perspective-on-optimizing-influenza-vaccinations-in-adults/managed-care-considerations-and-economic-implicatio ns-of-vaccination-practices.
17. Centres for Disease Control and Prevention. People at High Risk of Developing Flu-Related Complications. [Internet; cited 2018 July]. Available from:https://www.cdc.gov/flu/about/disease/high_risk.htm.
18. Oxford Academic. Transmission of Influenza: Implications for Control in Health Care Settings. [Internet; cited 2018 November]. Available from:https://academic.oup.com/cid/article/37/8/1094/2013282
19. Paules and Subbarao. Influenza. Lancet. 2017;390(10095):697–708.
20. Rothberg, Haessler and Brown. Complications of viral influenza. Am J Med. 2008;121(4):258–64.
21. Centres for Disease Control and Prevention. Seasonal Influenza Vaccine Effectiveness, 2005–2018 [Internet; cited 2018 July]. Available from:https://www.cdc.gov/flu/professionals/vaccination/effectiveness-studies.htm.
22. Centers for Disease Control and Prevention. Get Vaccinated [Internet; cited 2018 July]. Available from: https://www.cdc.gov/flu/consumer/vaccinations.htm
23. World Health Organization. Influenza vaccine use [Internet; cited 2018 July]. Available from: http://www.who.int/influenza/vaccines/use/en.
24. Centers for Disease Control and Prevention. Influenza Antiviral Medications: Summary for Clinicians [Internet; cited 2018 July]. Available from: https://www.cdc.gov/flu/professionals/antivirals/summary-clinicians.htm 
25. MIMS Thailand (2018). MIMS Drug Reference: 152nd Edition 2018;249-250

 

NPM-TH-0199-04-2019